PODSTAWOWE TERMINY STOSOWANE
W DIAGNOSTYCE I LECZENIU OSTEOPOROZY

Aby ułatwić Państwu czytanie stron OSTEOFORUM prezentujemy słowniczek podstawowych terminów stosowanych w problematyce diagnostyki i leczena metabolizmu schorzeń kostnych

Alendronian
Aminobisfosfonian nowszej generacji stosowany dla zapobiegania i leczenia osteoporozy. W badaniach klinicznych zaobserwowano 50% zmniejszenie częstotliwości złamań kręgosłupa, bliższej części kości udowej i nadgarstka po leczeniu.
Biochemiczne markery obrotu kostnego
Fragmenty białkowych elementów strukturalnych kości (lub produkty ich degradacji) oraz enzymy i białka uwalniane do krążenia w czasie aktywności metabolicznej komórek kościotworzenia - osteoblastów oraz komórek resorpcji kości - osteoklastów. Poziom biochemicznych markerów jest wypadkową aktywności wszystkich procesów przebudowy, odbywających się w danym momencie w obrębie całego szkieletu.
Bisfosfoniany
Rodzina syntetycznych niemetabolizowanych w ustroju analogów pirofosforanu. Odznaczają się one wysokim powinowactwem do hydroksyapatytu. W układzie "in vitro" i "in vivo" hamują efektywnie resorpcję kostną.
BMD
(Bone Mineral Density)
Gęstość minerału kostnego. Wynik badania densytometrycznego, wyrażany jako ilość zmineralizowanej tkanki w oznaczanej powierzchni kości (g/cm2). Nie mylić z właściwą gęstością kości wyrażaną w g/cm3. Obniżone BMD jest jednym z czynników ryzyka złamania kości.
Czynniki ryzyka złamań osteo-
porotycznych
Łatwe do stwierdzenia i pospolite czynniki związane w większości przypadków z ryzykiem złamania proksymalnej części kości udowej, kręgów czy innych typów złamań. Do najczęściej spotykanych należą: niska masa kostna, wysoki obrót metabolizmu kostnego, obecność osteoporotycznych złamań u rodziców, niska masa ciała, przebyte złamania, palenie, nadmierne spożycie alkoholu.
Densytometria
Metody diagnostyczne oceny gęstości kości oparte na pomiarze pochłaniania wiązek promieniowania rentgenowskiego.
DEXA
(Dual Energy
X - ray Absorptimetry)
Absorpcjometria podwójnej energii promieniowania rentgenowskiego. Metoda densytometryczna stosowana do oceny gęstości minerału kostnego w kręgosłupie, bliższej części kości udowej, dalszej części kości przedramienia lub całego szkieletu. Nie pozwala na rozróżnienie struktury korowej i beleczkowej. Metoda referencyjna dla innych metod densytometrycznych.
Estrogen
Przedstawiciel grupy hormonów steroidowych, regulujący rozwój płciowy kobiet. Ma bezpośredni wpływ na masę kostną - poprzez znajdujące się w kości receptory, zmniejsza obrót kostny i utratę kości, zwiększa jelitową absorpcję wapnia i nerkową retencję wapnia, przywracając tą drogą równowagę bilansu wapniowego. Zob. "Hormonalna terapia zastępcza".
Fluorek
Związek chemiczny stymulujący tworzenie nowej kości poprzez wzmożenie rekrutacji i różnicowania osteoblastów. Przyrostowi masy kostnej nie towarzyszy wzrost wytrzymałości mechanicznej kości.
HRT
(Hormone Replacement Therapy)
Hormonalna Terapia Zastępcza (HTZ). Określenie ogólne dla wszystkich typów estrogenowej terapii zastępczej stosowanej równolegle z progestyną w sposób cykliczny lub ciągły. HRT. Terapię estrogenową podaje się kobietom po usunięciu macicy, po menopauzie lub obustronnym usunięciu jajników. Badania wykazuja, że 5 lat stosowania HRT może zmniejszyć częstotliwość złamań kręgów o 50 do 80%, a złamań poza kręgowych o około 25%.
Ilościowa metoda ultradźwiękowa
Wykonując badanie ultradźwiękowe kości mierzymy na ogół: prędkość i szerokopasmowe tłumienie ultradźwięków. Pozwalają one na ocenę jakości kości (struktura wewnętrzna, ilość beleczek, połączenia między nimi, sprężystość warstwy korowej).
Kalcytriol
Syntetyczna forma 1,25-dwuhydroksywitaminy D, hormon wspomagający absorpcję wapnia i mineralizację szkieletu. Jego skuteczność w leczeniu osteoporozy jest nadal w trakcie badań.
Kalcytonina
Hormon polipeptydowy, wydzielany przez komórki C tarczycy. W związku z jego działaniem przeciwbólowym i antyresorpcyjnym, stosuje się go często u pacjentów z ostrym, objawowym złamaniem kręgów. Jak wykazują badania, kalcytonina zmniejsza częstość złamań kręgów o 40%.
Kość gąbczasta
Utkanie gąbczaste lub beleczkowe znajdujące się wewnątrz kości, lub przy końcach kości długich.
Kość korowa
Zbita zewnętrzna warstwa kości.
Kościotworzenie
Przyrost masy kostnej w drodze procesów fizjologicznych lub patologicznych z udziałem osteoblastów.
Osteopenia
Niska gęstość kości .Wartość pomiaru gęstości minerału kostnego metodą DEXA zawierająca się pomiędzy 1,0 a 2,5 odchyleń standardowych poniżej średniej dla młodych zdrowych dorosłych (T-score pomiędzy -1 a -2,5).
Osteoporoza
Przewlekłe, postępujące schorzenie wyróżniające się niską masą kostną i degradacją mikroarchitektury tkanki kostnej. Prowadzi to do osłabienia wytrzymałości kości i w konsekwencji do wzrostu ryzyka złamań; gęstość mierzona metodą DEXA kości poniżej 2,5 lub więcej odchyleń standardowych poniżej średniej dla młodych i zdrowych ludzi (T-score równy lub niższy -2,5).Wyróżniamy osteoporozy pierwotne i wtórne.
Osteoporozy pierwotne
Wyróżniamy osteoporozy idiopatyczne (młodzieńcze i dorosłe - 80%) i inwolucyjne (typ I - osteoporoza pomenopauzalna i typ II - osteoporoza starcza). Osteoporoza pomenopauzalna stanowi 80% osteoporozy inwolucyjnej.
Osteoporozy wtórne
Osteoporozy towarzyszącelub będące skutkiem innych stanów chorobowych. Zaliczamy do nich osteoporozę posteroidową, w nadczynności przytarczyc, spowodowaną zespołem złego wchłaniania, niedoborem witamin C i D, unieruchomieniem, przewlekłym leczeniem heparyną oraz nadużywaniem alkoholu i nikotyny.
Prawidłowa gęstość kości
Wartość pomiaru gęstości minerału kostnego metodą DEXA zawierająca się w obrębie 1 odchylenia standardowego od średniej dla młodych normalnych dorosłych czyli szczytowej masy kostnej (T-score od +1 do - 1).
Przebudowa kości (metaboliczny obrót kostny)
Bilansowanie się procesów resorpcji i kościotworzenia powodujące w efekcie przyrost lub spadek masy kostnej. Procesy te przebiegają w specyficzny sposób dla kości korowej (tworzenie ośrodków przebudowy a następnie osteonów) i beleczkowej (jednostki przebudowy kości). Jeden epizod przebudowy kości trwa od 3 do 6 miesięcy; etap resorpcji kończy się po około 3 tygodniach.
PTH
Parathormon
Hormon polipeptydowy wydzielany przez przytarczyce. Jest jednym z najważniejszych hormonów odpowiedzialnych za ogólnoustrojową homeostazę wapniową. Ma anaboliczny wpływ na kość.
Przebyte złamanie
Uznaje się za dodatkowy czynnik ryzyka dalszych złamań.
QCT
(Quantitative Computed Tomography)
Ilościowa tomografia komputerowa. Metoda densytometryczna stosowana do określenia gęstości minerału kostnego w ujęciu trójwymiarowym (g/cm3). Zwykle stosowana dla oceny kręgosłupa lędźwiowego, lecz adaptowana również do innych lokalizacji szkieletowych, np. peryferyjna tomografia komputerowa (pQCT). Pozwala na odróżnienie kości korowej od beleczkowej.
Resorpcja
Utrata masy kostnej w drodze procesów fizjologicznych lub patologicznych z udziałem osteoklastów.
Szczytowa masa kostna
Najwyższe wartości masy kostnej zakumulowana u młodych ludzi dorosłych pomiędzy 20 a 30 rokiem życia.
SXA
(Single X-ray Absorptiometry)
Absorpcjometria pojedynczej energii promieniowania rentgenowskiego. Metoda densytometryczna stosowana do pomiaru gęstości minerału kostnego, w lokalizacjach obwodowych, zwykle przedramienia. Nie pozwala na rozróżnienie struktury korowej i beleczkowej.
T - score
Sposób oceny masy kostnej, w którym punkt odniesienia stanowi szczytowa masa kostna dla danej płci. Wyrażany jako liczba odchyleń standardowych.
Wapń
Minerał odgrywający kluczową rolę w rozwoju i utrzymaniu zdrowego szkieletu. Przy niedostatecznej podaży, dochodzi do mobilizacji rezerwy wapniowej z kości dla utrzymania normalnego poziomu wapnia we krwi. Wywiera wpływ hamujący na proces przebudowy kości poprzez obniżanie stężenia parathormonu w układzie krążenia.
Witamina D
Grupa rozpuszczalnych w tłuszczach witamin (sekosteroidy), w skład której wchodzi ergokalcyferol (pochodzenia roślinnego) i cholekalcyferol (produkt endogennej, stymulowanej ultrafioletem syntezy skórnej). Istnieje szereg doniesień o jej skuteczności w zapobieganiu osteoporozy.
Wysiłek fizyczny
Rodzaj aktywności od dawna kojarzony z pojęciem "mocnych kości". Badania oceniające rolę wysiłku fizycznego wykazują jego pozytywny wpływ na gęstość minerału kostnego.
Złamania kręgów
Złamania i deformacje w lokalizacji kręgów. Osteoporotyczne złamania kręgów występują głównie w okresie postmenopauzalnym.
Złamania obwodowe
Złamania w szkielecie obwodowym, np.: bliższej części kości udowej, nadgarstka, przedramienia, nóg, żeber, mostka oraz w innych lokalizacjach.
Złamanie
Całkowite lub częściowe naruszenie ciągłości kości. Większość badań dotyczących osteoporozy dotyczy złamań biodra, kręgów i/lub dystalnej części przedramienia.
Z - score
Sposób oceny masy kostnej, w którym punkt odniesienia stanowi równowiekowa grupa kontrolna danej płci. Wyrażany jako liczba odchyleń standardowych od średniej masy kostnej dla danego wieku i płci w zdrowej populacji.

Początek strony

Aktualizacja strony: 13-10-2008